des Kaiserdoms Sankt Bartholomäus
Verehrte
Dombesucher, liebe Orgelfreunde und Interessierte.
Vier Manuale, 115 Register und 8801 Pfeifen – ein zeitgenössisches
Meisterwerk stellt sich vor.
Die Frankfurter Domorgel:
Die Orgelanlage besteht aus einer Chor- und Hauptorgel.
Letztere ist mit ihrem offenstehenden Pfeifenprospekt im südlichen
Querhaus des Domes zu finden.
Erbaut wurde das neobarocke Instrument als Opus 1109 von der Orgelbaufirma
Klais in Bonn. Die Einweihung erfolgte am 11.6.1957. Der Klais-Orgel gingen
u.a. Instrumente von Gunzelinus, Krafft, Mertz, Suisse, Mayer und Walcker
voraus.
Seit 1311 sind so gut wie alle Orgeln mit ihren Erbauern bekannt. Eine
Restaurierung und Erweiterung der Hauptorgel sowie ein Chororgelneubau
fanden 1994 durch den gleichen Orgelbauer statt. Am 28.8.1994 wurden beide
Orgeln in einem Festgottesdienst durch den Diözesanbischof Dr. Franz
Kamphaus geweiht.
Die
Chororgel, die auf der Schwalbennestempore des Hochchores
steht, verfügt über 28 Register, die sich auf zwei Manuale und
Pedal verteilen. Auf ihr können vor allem barocke Orgelwerke interpretiert
werden. Diese Orgel dient zudem als „Fernwerksorgel“, besonders
bei konzertanten oder kantoralen Funktionen. Das Instrument kann von insgesamt
drei Spieltischen aus gespielt werden; vom elektrischen freistehenden
Orgelpult im Hochchor, vom integrierten mechanischen Spieltisch auf der
Schwalbennestempore und von der Hauptorgel. Es stehen zudem 64 (8x8) Setzer
(Speicherkombinationen) zur Verfügung.
Die Hauptorgel umfasst neben
den 87 Registern noch 128 Setzer.
Sämtliche Musikepochen, vornehmlich die romantisch-symphonische
Orgelliteratur, können hier dargestellt werden. Als Besonderheiten
sind das Glockenspiel, die Trompeteria (spanische Horizontalpfeifen),
die Tuba mirabilis ("wunderbares Horn") und die Orgelwalze
zu erwähnen.
Die Frankfurter Domorgel stellt zur Zeit die größte Orgelanlage
Hessens dar und zählt darüber hinaus zu den größten
Orgelwerken Deutschlands.
Abschließend seien noch zwei Zitate angebracht:
Hans Klais: „Die Musik einer Orgel ist
Mittler zwischen Diesseits und Jenseits.“
Hector Berlioz: „Das Orchester ist der
Kaiser, die Orgel aber ist Papst. Deswegen ist es besser, wenn sich beide
nicht begegnen.“
Klangvolle Zeiten wünscht Ihnen
Manfred Bauer
Die Disposition der Orgeln
Folge der Register der Haupt- und Chororgel im Spieltisch der Hauptorgel
| Hauptorgel |
| Pedal H.-O. |
C-f`` |
|
 |
II. Hauptwerk H.-O. |
C-g``` |
 |
IV. Schwellwerk H.-O. |
C-g``` |
| 1. |
Untersatz |
32` |
|
|
60. |
Prinzipal |
16`
|
|
120. |
Rohrflöte
|
16` |
2.
|
Prinzipal |
16`
|
|
|
61. |
Gedacktpommer |
16` |
|
121. |
Prinzipal |
8` |
| 3. |
Kupferflöte |
16` |
|
|
62. |
Prinzipal |
8` |
|
122. |
Holzgedackt |
8` |
| 4. |
Subbass |
16` |
|
|
63. |
Holzflöte |
8` |
|
123. |
Gemshorn |
8` |
| 5. |
Oktave |
8` |
|
|
64. |
Spitzgedackt |
8` |
|
124. |
Gamba |
8` |
| 6. |
Cello |
8` |
(Tr.) |
|
65. |
Quinte |
5 1/3` |
|
125. |
Vox coelestis |
8` |
| 7. |
Rohrgedackt |
8` |
|
|
66. |
Superoctav |
4` |
|
126. |
Oktave |
4` |
| 8. |
Oktave |
4` |
|
|
67. |
Rohrflöte |
4` |
|
127. |
Violflöte |
4` |
| 9. |
Koppelflöte |
4` |
|
|
68. |
Terz |
3 1/5` |
|
128. |
Nasard |
2 2/3` |
| 10. |
Nachthorn |
2` |
|
|
69. |
Quinte |
2 2/3` |
|
129. |
Schwegel |
2` |
| 11. |
Hintersatz 6f |
|
|
|
70. |
Prinzipal |
2` |
|
130. |
Terz |
1 3/5` |
| 12. |
Mixtur 6-8f |
|
|
|
71. |
Cornett 5f |
|
|
131. |
Nonencornett 6f |
|
| 13. |
Bombarde |
32` |
|
|
72. |
Rauschpfeife 3f |
|
|
132. |
Mixtur 6-8f |
|
| 14. |
Posaune |
16` |
|
|
73. |
Mixtur 6f |
|
|
133. |
Bombarde |
16` |
| 15. |
Trompete |
8` |
|
|
74. |
Acuta 5-6f |
|
|
134. |
Trompete |
8` |
| 16. |
Clarine |
4` |
|
|
75. |
Trompete |
16`
|
|
135. |
Oboe |
8` |
| 17. |
Singend Cornett |
4` |
|
|
76. |
Trompete |
8` |
|
136. |
Vox humana |
8` |
| 18. |
I-P |
|
|
|
77. |
Trompete |
4` |
|
137. |
Clairon |
4` |
| 19. |
II-P |
|
|
|
78. |
I-II |
|
|
138. |
Tremulant |
|
| 20. |
III-P |
|
|
|
79. |
III-II |
|
|
139. |
Tromp.-IV |
|
| 21. |
IV-P |
|
|
|
80. |
IV-II |
|
|
|
|
|
| 22. |
Tromp.-P |
|
|
|
81. |
Tromp.-II |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
Glockenspiel |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| I. Rückpositiv H.-O. |
C-g``` |
|
|
III. Oberwerk H.-O. |
C-g``` |
|
Trompeteria |
C-g``` |
| 23. |
Rohrflöte |
16` |
(Tr.) |
|
104. |
Prinzipal |
8` |
|
82. |
Trompete imperial |
8`/ 32` |
| 24. |
Salicet
|
8` |
|
|
105. |
Rohrflöte |
8` |
|
83. |
Trompete magna |
16` |
| 25. |
Traversflöte |
8` |
|
|
106. |
Weidenpfeife |
8` |
|
84. |
Trompete real |
8` |
| 26. |
Lieblich Gedackt |
8` |
|
|
107. |
Octave |
4` |
|
85. |
Bajoncillo |
4`/ 8` |
| 27. |
Quintadena |
8` |
|
|
108. |
Singend Gedackt |
4` |
|
|
|
|
| 28. |
Prinzipal |
4` |
|
|
109. |
Flachflöte |
2` |
|
Sonderregister |
|
| 29. |
Blockflöte |
4` |
|
|
110. |
Septime |
1 1/7` |
|
|
Tuba mirabilis (= wunderbares Horn)
|
8` |
| 30. |
Nasard |
2 2/3` |
|
|
111. |
Terzian 2f |
|
|
| 31. |
Rohrflöte |
2` |
|
|
112. |
Mixtur 5-6f |
|
|
|
|
|
| 32. |
Terz |
1 3/5` |
|
|
113. |
Cymbel 4f |
|
|
|
|
|
| 33. |
Sifflöte |
1 1/3` |
|
|
114. |
Dulcian |
16` |
|
|
|
|
| 34. |
Octave |
1` |
|
|
115. |
Schalmey |
8` |
|
|
|
|
| 35. |
Scharff 4-5f |
|
|
|
116. |
Kopftrompete |
4` |
|
|
|
|
| 36. |
Septimcymbel 3f |
|
|
|
117. |
Tremulant |
|
|
|
|
|
| 37. |
Trompette |
8`
|
|
|
118. |
IV-III |
|
|
|
|
|
| 38. |
Cromorne |
8` |
|
|
119. |
Tromp.-III |
|
|
|
|
|
| 39. |
Tremulant |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| 40. |
III-I |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| 41. |
IV-I |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| 42. |
Tromp.-I |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Chororgel |
| Hauptwerk Ch.-O. |
C-g``` |
|
|
Schwellwerk Ch.-O. |
C-g``` |
|
Pedal Ch.-O. |
C-f` |
| 43. |
Bourdon |
16` |
|
|
86. |
Copula |
8` |
|
54. |
Violon |
16` |
| 44. |
Prinzipal |
8` |
|
|
87. |
Salicional |
8` |
|
55. |
Subbass |
16` |
| 45. |
Metallflöte |
8` |
|
|
88. |
Schwebung |
8` |
|
56. |
Octave |
8` |
| 46. |
Viola di Gamba |
8` |
|
|
89. |
Prinzipal |
4` |
|
57. |
Spitzflöte |
8` |
| 47. |
Octave |
4` |
|
|
90. |
Querflöte |
4` |
|
58. |
Tenoroctave |
8` |
| 48. |
Gedacktflöte |
4` |
|
|
91. |
Blockflöte |
2` |
|
59. |
Fagott |
16` |
| 49. |
Quinte |
2 2/3` |
|
|
92. |
Quinte |
1 1/3` |
|
|
|
|
| 50. |
Superoctave |
2` |
|
|
93. |
Sesquialtera 2f |
|
|
|
|
|
| 51. |
Terz |
1 3/5` |
|
|
94. |
Scharff 4f |
|
|
|
|
|
| 52. |
Mixtur 5f |
|
|
|
95. |
Hautbois |
8` |
|
|
|
|
| 53. |
Trompete |
8` |
|
|
96. |
Vox humana |
8` |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
97. |
Tremulant |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
98. |
CH.SW-III |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
99. |
CH.SW-II |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
100. |
CH.SW-I |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
101. |
CH.HW-III |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
102. |
CH.HW-II |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
103. |
CH.HW-I |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Spielhilfen |
| Koppeln |
|
|
|
Fußpuffer |
|
|
Schwelltritte |
|
I/II, III/II, IV/II, Tromp./II
III/I, IV/I, Tromp./I
IV/III, Tromp./II
I/P, II/P, III/P, IV/P, Tromp./P |
|
I/II, III/II, IV/II, Tromp./II
I/P, II/P, III/P, IV/P
Tromp./P
FC 1, FC 2, Generalkombination A-H,
Sequenzer auf/ab, Walze ab,
Pedalumschaltung P2 |
|
Hauptorgel, Chororgel,
Setzerkombination: 128fach,
Sequenzer auf/ab
elektrische Spiel- und Registertraktur |
|
|